Polecane atrakcje turystyczne

26. Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego

26. Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego

Już w maju odbędzie się 26. edycja Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, zapraszając mieszkańców i turystów do odkrycia mniej znanych, a równie fascynujących elementów bogatej mozaiki kulturowej tego regionu.

W tym roku organizatorzy przygotowali dla Was wyjątkową okazję, by spojrzeć na znane miejsca z zupełnie innej perspektywy. Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego to więcej niż tylko zwiedzanie, to okazja do głębszego zrozumienia kultury i historii, oraz do docenienia tych, którzy kształtowali naszą przeszłość w najbardziej nieoczekiwany sposób. Zapraszamy do odkrywania niezwykłych przestrzeni, projektów i ludzi, którzy sprawiają, że Małopolska jest tak wyjątkowa.

Tematyka Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego

W 26. edycji Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego ogranizatorzy chcą zwrócić uwagę między innymi na twórców, którzy z powodu chorób lub psychicznych zaburzeń odnaleźli ukojenie w sztuce, na wizjonerów i outsiderów, ekscentryków i dziwaków, jak prosty cieśla z podtarnowskiej wsi, żyjący w połowie XIX wieku, który okazał się niezwykłym wynalazcą i lotnikiem, a przy tym utalentowanym rzeźbiarzem.

Co, jak i kiedy?

Zaplanowane atrakcje rozłożone są na dwa weekendy maja, oferując zarówno programy dostępne dla szerokiej publiczności, jak i te dedykowane grupom zorganizowanym. Oto szczegóły:

18-19 maja 2024

  • Klasztor i kościół oo. Bernardynów w Krakowie
  • Dwór w Biskupicach (k. Wieliczki)

19 maja 2024

  • Budynek nr 5 na Wawelu – premiera filmu i wydarzenia towarzyszące

25-26 maja 2024

  • Zespół szpitalno-parkowy w Krakowie-Kobierzynie
  • Muzeum Jana Wnęka i kościół w Odporyszowie
  • Pałac Sanguszków w Tarnowie-Gumniskach

KLASZTOR I KOŚCIÓŁ OO. BERNARDYNÓW W KRAKOWIE 

Klasztor oo. Bernardynów w Krakowie fasada kościoła fot. K. Schubert 2024. MIK CC BY SA 4.0

fot. Klasztor oo. Bernardynów w Krakowie fasada kościoła fot. K. Schubert 2024

Ta historia zaczyna się od prawdziwej supergwiazdy epoki – Jana Kapistrana, włoskiego kaznodziei z franciszkańskiego zakonu obserwantów, który przybył do Krakowa na osobiste zaproszenie króla Kazimierza IV Jagiellończyka i biskupa krakowskiego kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. Osiem miesięcy spędził na wygłaszaniu płomiennych, wielogodzinnych kazań organizowanych na krakowskim Rynku pod kościołem św. Wojciecha i w kościele Mariackim, tłumaczono je nawet z łaciny na język polski. Gromadziły się na nich tłumy, tak jak wcześniej na homiliach wygłaszanych we Włoszech przez jego współbrata, dopiero co ogłoszonego świętym – Bernardyna ze Sieny.

Kapistran był inicjatorem fundacji (1453) krakowskiego kościoła pw. św. Bernardyna i klasztoru braci franciszkanów obserwantów, potocznie nazywanych odtąd w Polsce bernardynami. Wkrótce u stóp Wawelu stanęły drewniane zabudowania, które w 1454 roku powoli zaczęto zastępować większymi, murowanymi, choć budowa przeciągnęła się co najmniej do 1500 roku. Kapistran wywarł ogromny wpływ na krakowian, którzy licznie wstępowali do zakonu albo przybywali do kościoła, by doznać uzdrowień, co skrzętnie zapisywano w biurze cudów działającym przy ul. Stradom.

Klasztor oo. Bernardynów w Krakowie fragment drzwi chóru zakonnego fot. K. Schubert 2024. MIK CC BY SA 4.0

fot. Klasztor oo. Bernardynów w Krakowie fragment drzwi chóru zakonnego fot. K. Schubert

Po najeździe szwedzkim zniszczenia kompleksu były tak duże, że postanowiono wznieść nowy kościół i klasztor, a zadanie to powierzono królewskiemu architektowi Krzysztofowi Mieroszewskiemu, budowniczemu między innymi fortyfikacji Krakowa i klasztoru Paulinów na Jasnej Górze. W latach 1659–1680 pod Wawelem stanęły nowe budowle w stylu barokowym, które podziwiamy do dziś. 

ADRES I PUNKTY INFORMACYJNE: 

ul. Bernardyńska 2, 31-069 Kraków 

(i)1 punkt informacyjny znajduje się na dziedzińcu przy kościele 

(i)2 drugi punkt informacyjny znajduje się przy wejściu do klasztoru od ul. Bernardyńskiej

DWÓR W BISKUPICACH (K. WIELICZKI) 

Dwór w Biskupicach drzwi wejściowe fot. K. Schubert 2023. MIK CC BY SA 4.0

fot. Dwór w Biskupicach drzwi wejściowe fot. K. Schubert

Nic dziwnego w tym, że panna Jadzia Chmurska wychodząc w 1916 roku za mąż nie chce porzucać miejskiego życia, rezygnować z ukochanego teatru i narzeczonemu stawia ultimatum: „Mietku kochany, jeśli chcesz być ze mną, a przy tym zamieszkać na wsi, to tylko tuż pod Krakowem!”. Wybierają zatem Biskupice koło Wieliczki, dokąd łatwo dojechać autem czy powozem. Skąd łatwo wyskoczyć do rodziców na św. Gertrudy 4, gdzie działa rodzinna Fabryka Wód Mineralnych i Leczniczych K. Rząca i Chmurski.

Jest rok 1918, właśnie zakwita Polska. Jadwiga Walterowa jeszcze nie wie, że zakocha się w tej wsi i wiejskim gospodarstwie, a urok Krakowa z czasem zblednie. Nie wie też, że po wojnie majątek zostanie im odebrany, a w ich ukochanym domu otworzona zostanie szkoła. W latach 60. na skutek przebudowy dwór zatraci swoją zgrabną sylwetkę. Szkolny gwar zaś zagłuszy opowieści o jego dawnych mieszkańcach – rozmodlonych duchakach, majętnych Konopkach, gospodarnych Mieroszewskich i przedsiębiorczych Walterach.

Dopiero Krzysztofowi Rzoncy, wnukowi Walterów, który wreszcie dwór odzyska dla rodziny i zamieszka w nim z żoną Lucyną, uda się odmienić losy tego miejsca. Sporo czasu i zabiegów pochłonie myślenie o tym, jak okaleczony dwór ukryć w zieleni, by wydobyć walory, a zatuszować architektoniczne niedostatki. 

ADRES I PUNKT INFORMACYJNY: 

adres: Biskupice 1, 32-020 Biskupice 

(i) punkt informacyjny znajduje się przy dworze

BUDYNEK NR 5 NA WAWELU – PREMIERA FILMU I WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE 

Budynek nr 5 na Wawelu widok od dziedzińca zewnętrznego fot. K. Schubert 2024. MIK CC BY SA 4.0 1

fot. Budynek nr 5 na Wawelu widok od dziedzińca zewnętrznego fot. K. Schubert

Dziwicie się, że w Dniach Dziedzictwa pokazujemy Wawel? Nie cały jednak, zaledwie jeden budynek, za to jak ważny! Idąc przez jego kolejne piętra możemy prześledzić tysiącletnią historię Wawelu. Dziś mieszczą się tu biura administracyjne, z gabinetem dyrektorskim włącznie, pracownie naukowe, konserwatorskie i biblioteka. Tyle tu nawarstwień, świadków różnych epok.

W podziemiach „piątki”, w rezerwacie archeologicznym, odnajdziemy najstarsze odkryte relikty zabudowań wzgórza. Wyżej pozostałości kuchni królewskich i wozowni przebudowywanych za czasów austriackich. Jednak dzisiejszy wygląd budynku ukształtowały wydarzenia stosunkowo nieodległe. Zgłębianie tajemnic wzgórza nastąpiło z początkiem XX wieku, w czasach, kiedy wzrastała świadomość wartości zabytków, a Wawel oddano Polakom.

Budynek nr 5 na Wawelu widok od strony dziedzińca arkadowego fot. K. Schubert 2024. MIK CC BY SA 4.0

fot. Budynek nr 5 na Wawelu widok od strony dziedzińca arkadowego fot. K. Schubert 

Początkowo prace restauracyjne na Wawelu prowadzili architekci Tomasz Pryliński i Zygmunt Hendel. Z rozmachem kontynuował je Adolf Szyszko-Bohusz – od 1916 roku kierownik odnowy Wawelu. „Piątka” jaką dziś znamy, to też jego dzieło. Ostateczny kształt przybrała w latach 40. XX wieku, kiedy generalny gubernator Hans Frank postanowił przekształcić ją na swoje biura.

A to nie wszystko – w okresie powojennym budynek wyposażono w meble autorstwa Mariana Sigmunda, który dziś jest jedną z ikon polskiego dizajnu. Wszystkie te wątki, historyczne zawirowania, kolejne warstwy przeszłości, budzą nasze największe zainteresowanie. I o nich opowiemy Państwu zarówno podczas oprowadzań, jak i przy pomocy nakręconego tu filmu. 

ADRES I PUNKT INFORMACYJNY: 

Wawel 5, 31-001 Kraków 

(i) punkt informacyjny znajduje się na dziedzińcu zewnętrznym przed wejściem do budynku nr 5

ZESPÓŁ SZPITALNO-PARKOWY W KRAKOWIE-KOBIERZYNIE 

Zespół szpitalno parkowy w Krakowie Kobierzynie fot. K. Schubert 2023. MIK CC BY SA 4.0

fot. Zespół szpitalno parkowy w Krakowie Kobierzynie fot. K. Schubert 

Dawno temu ludzi z problemami psychicznymi wysyłano do przytułku czy azylu – miejsca odosobnienia. Kiedy jednak słyszymy słowo „azyl”, kojarzymy go natychmiast z więzieniem. Czujemy, że trafiali do nich ludzie, którzy nie potrafili żyć w relacjach z innymi, których chciano się pozbyć z domu, ludzie nierozumiani albo nierozumiejący, pozbawieni woli i pozbawiani godności. Stąd też może po trosze i dziś osoby borykajace się ze zdrowiem psychicznym długo opierają się leczeniu. Ze strachu, ze wstydu.

Dlatego ci, którym nieobojętny był i jest los chorych, ciągle zastanawiają się, jak umiejętnie leczyć ich duszę. Z takich pobudek w 1903 roku zrodziła się idea budowy Krajowego Zakładu dla Umysłowo i Psychicznie Chorych w podkrakowskim Kobierzynie, a zasady jego funkcjonowania opracowali wybitni lekarze psychiatrzy: Jan Mazurkiewicz z Warszawy i Jan Piltz z Krakowa.

Zespół szpitalno parkowy w Krakowie Kobierzynie fot. K. Schubert 2023. MIK CC BY SA 4.0 1

fot. Zespół szpitalno parkowy w Krakowie Kobierzynie fot. K. Schubert 

Chciano, by było to miejsce nowoczesne, zaprojektowane z dbałością o każdy szczegół. Władysław Klimczak wraz z zespołem architektów stworzyli projekt w oparciu o ideę miasta ogrodu. Widziane z lotu ptaka założenie przybrało kształt motyla, na którego skrzydłach umieszczono piętnaście pawilonów szpitalnych dla ośmiuset chorych. Kompleks dopełniło czterdzieści budynków administracyjnych, gospodarczych, mieszkalnych i kaplica.

Skąd kształt motyla? W starożytnej Grecji motyl był symbolem uskrzydlonej bogini Psyche, która odzwierciedlała delikatność i duchowy aspekt ludzkiego życia. 

ADRES I PUNKT INFORMACYJNY: 

Szpital Kliniczny im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie 

ul. Józefa Babińskiego 29, 30-393 Kraków 

(i)1 punkt informacyjny znajduje się na terenie szpitala przy rondzie, przed budynkiem teatru 

(i)2 drugi punkt informacyjny znajduje się przy wejściu do zabytkowej pralni

MUZEUM JANA WNĘKA I KOŚCIÓŁ W ODPORYSZOWIE 

Kościół pw. Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny w Odporyszowie fot. K. Schubert

fot. Kościół pw. Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny w Odporyszowie fot. K. Schubert

W połowie XIX wieku jeszcze nikt nie zadziera głowy na dźwięk latających po niebie samolotów. Dopiero w 1891 roku niemiecki konstruktor Otto Lilienthal wzniesie się w powietrze i przeleci odległość aż 25 kilometrów. Póki co żaden z fizyków nie zajmuje się zależnością pomiędzy siłą wznoszenia i prądem powietrza. Ale marzenie o locie ponad chmurami potrafią wzbudzić na przykład oglądane na co dzień bociany.

Wiele na to wskazuje, że z obserwacji techniki lotu tych ptaków rodzi się wielka pasja Jana Wnęka, niepiśmiennego cieśli ze wsi Odporyszów pod Tarnowem. W latach 1865–1869 Wnęk dokonuje wielu lotów z kościelnej wieży na skonstruowanych przez siebie skrzydłach zwanych „lotami”. Pokonuje jak na ten czas całkiem spore dystanse, prawdopodobnie długości około 1–3 kilometrów. Pomiędzy próbami wytrwale rzeźbi, bo to jego druga pasja.

Kościół pw. Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny w Odporyszowie fot. K. Schubert 2022. MIK CC BY SA 4.0

fot. Kościół pw. Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny w Odporyszowie fot. K. Schubert

Figury te do dziś wypełniają odporyszowskie nisze w murach i kapliczki (od 1991 roku wiele z nich przechowuje się w parafialnym muzeum). 15 sierpnia 1869 roku pod kościołem w Odporyszowie jak zwykle gromadzą się tłumy gapiów, by oglądać kolejny lot Wnęka. Ten lot o długości 1350 metrów kończy się upadkiem i śmiercią konstruktora. Pozostanie po nim legenda i… rzeźby, w tym uskrzydlone anioły. 

ADRES I PUNKT INFORMACYJNY: 

Kościół Oczyszczenia NMP w Odporyszowie 

pl. Kościelny 1, 33-240 Odporyszów 

(i) punkt informacyjny znajduje się przed wejściem na teren kościoła od strony placu Kościelnego

PAŁAC SANGUSZKÓW W TARNOWIE-GUMNISKACH 

Pałac Sanguszków w Tarnowie Gumniskach gabinet dyrektora fot. K. Schubert. 2023. MIK CC BY SA 4.0

fot. Pałac Sanguszków w Tarnowie Gumniskach gabinet dyrektora fot. K. Schubert

Pałac Sanguszków pełen jest opowieści, jak to zresztą bywa ze starymi siedzibami wielkich rodów. Można tu było spotkać księżniczkę Helenę Sanguszkównę, olśniewającą urodą na równi mężczyzn, jak i kobiety, bywalczynię niemal wszystkich ważnych salonów Europy XIX wieku. Ta niezwykła kobieta, o wielkim intelekcie i szerokich zainteresowaniach literackich i muzycznych, za nic mająca konwenanse, weszła w romans ze szwagrem, Adamem Sapiehą.

Choć ukrywali swoje uczucia, relacja zaowocowała dwójką dzieci, z których młodsze trafiło na wychowanie do siostry Heleny, Jadwigi. Inną niebagatelną postacią związaną z pałacem był książę Roman Sanguszko, jako chłopiec wychowywany przez samotną matkę – mądrą, choć nadopiekuńczą, z którą (podobno) dzielił pokój aż do osiemnastego roku życia. Fascynowały go konie, jako młodzieniec pokochał też te mechaniczne, a rodzinę założył bynajmniej nie z arystokratką, a z mężatką z dzieckiem.

Pałac Sanguszków w Tarnowie Gumniskach fot. K. Schubert 2023. MIK CC BY SA 4.0

fot. Pałac Sanguszków w Tarnowie Gumniskach fot. K. Schubert

Opowieści o Sanguszkach można snuć jeszcze długo: o księżnej Konstancji, matce Romana, Eustachym, jego ojcu, albo o Romanie Damianie, wuju Romana. Postaramy się je wszystkie zebrać i opowiedzieć w pałacu, który dziś służy jako siedziba Zespołu Szkół Ekonomiczno-Ogrodniczych w Tarnowie. 

ADRES I PUNKT INFORMACYJNY: 

ul. Sanguszków 28, 33-100 Tarnów 

(i) punkt informacyjny znajduje się przy pałacu

INFORMACJE PRAKTYCZNE - wszystko, co musisz wiedzieć

Wstęp do wszystkich zabytków i aktywności realizowanych podczas Dni Dziedzictwa jest bezpłatny.

Przy każdym z zabytków znajduje się punkt informacyjny (i) obsługiwany przez wolontariuszy i wolontariuszki. 

Punkty informacyjne działają w godz. 10:00–18:00 w dniach 18, 19, 25 i 26 maja (soboty i niedziele). Punkt w Odporyszowie działa w godz. 10:00–17:00, punkt na Wawelu działa tylko 19 maja, w godzinach wydarzenia, tj. 9:00–19:00.

REZERWACJA

Na wybrane punkty programu obowiązuje rezerwacja 13–17 maja na I weekend, 20–24 maja na II weekend przez formularz dostępny na stronie www.dnidziedzictwa.pl lub telefonicznie: tel. 533 654 003 (pon.–pt., 10:00–15:00).

Rezerwacja wygasa na 10 min przed rozpoczęciem danego punktu programu, po tym czasie wpuszczane będą osoby z listy rezerwowej. Listy rezerwowe tworzone są wyłącznie w punktach informacyjnych.

PARKINGI i TRANSPORT

Nie zapewniamy transportu do udostępnianych obiektów. Informacje na temat komunikacji publicznej oraz lokalizacji parkingów w poszczególnych miejscach dostępne są na stronie www.dnidziedzictwa.pl.

Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i zasad realizacji wydarzenia.

Więcej informacji znajdziecie na stronie www.dnidziedzictwa.pl

 

 

Powiązane artykuły